Najpoznatija ruševina bivše Jugoslavije: Olimpijska bob-staza iz 1984. danas je galerija grafita na kojoj raste šuma
Bobsled staza na Trebeviću danas je jedan od najnadrealnijih urbanih pejzaža u Evropi – mjesto gdje se olimpijska slava, ratna tragedija i ulična umjetnost spajaju u nešto što istovremeno djeluje kao postapokaliptični muzej, galerija na otvorenom i spomenik otpornosti jednog grada. Kada se žičarom popnete iz centra Sarajeva za svega pet minuta, izlazite na visoravan s koje se pruža fantastičan pogled na grad, ali ono što vas dočeka na samoj stazi je prizor koji će vam se urezati u pamćenje – betonsko korito dužine 1.300 metara, potpuno prekriveno šarenim grafitima, koje vijuga kroz šumu koja ga polako, ali sigurno guta. Izgrađena za Zimske olimpijske igre 1984. godine, staza je tada bila jedna od najmodernijih u svijetu, projektovana po najstrožim međunarodnim standardima, i ugostila je svjetske prvake koji su jurili niz ledene krivine brzinama od preko 100 kilometara na sat. Jugoslavija je tada bila domaćin najboljim sportistima planete, a Sarajevo je blistalo u centru svjetske pažnje – a onda je, samo osam godina kasnije, taj isti Trebević postao prva linija fronta tokom opsade grada. Staza je napuštena kao sportski objekat i pretvorena u artiljerijski položaj, a njeni zidovi služili su kao zaklon borcima umjesto kao zaštitna ograda za bobsledere. Nakon rata, staza nikada nije obnovljena u svojoj prvobitnoj namjeni, ali je dobila potpuno novi život koji niko nije planirao – postala je neformalna galerija na otvorenom koju danas obilaze fotografi iz cijelog svijeta. Šetajući kroz to ogromno betonsko korito, okružen grafitima koji se slojevito talože već tri decenije, naići ćete na nevjerovatnu raznovrsnost izraza: tu su političke poruke, imena palih boraca, apstraktne kompozicije, potpisi turista iz Japana, Brazila, Australije, pa čak i radovi priznatih uličnih umjetnika koji su namjerno dolazili da ostave svoj trag na ovom istorijskom lokalitetu. Ono što me posebno pogodilo tokom moje posjete jeste kontrast između preciznosti za koju je staza izgrađena i haotične, gotovo anarhične ljepote koja je danas prekriva – svaka krivina koja je nekada bila proračunata do milimetra sada je platno za nečiju ličnu priču, za nečiji bunt, za nečiju umjetnost. Mladi parovi šetaju kroz stazu kao kroz park, fotografi love savršeno svjetlo koje probija kroz krošnje, a ja sam nekoliko minuta samo stajao i ćutao, pokušavajući da procesuiram sve slojeve istorije koji se ovdje prepliću. Olimpijski duh, ratna razaranja, umjetnički izraz, priroda koja uzima natrag ono što joj pripada – sve to postoji istovremeno na jednom mjestu, i to je toliko tipično za Sarajevo da sam pomislio kako bi ova staza trebala biti zaštićena upravo ovakva kakva jeste, ne kao obnovljeni sportski objekat, već kao spomenik svim slojevima istorije koje je ovaj grad preživio. Za fotografe koji tragaju za jedinstvenim kadrovima, staza nudi beskrajne mogućnosti, a njene fotografije redovno se pojavljuju u svjetskim magazinima i na društvenim mrežama, gdje izazivaju lavinu komentara i pitanja o tome gdje se nalazi ovo nestvarno mjesto. U vrijeme kada sam je posjećivao, dio staze je već bio potpuno prekriven vegetacijom koja se probija kroz pukotine u betonu, stvarajući scene koje djeluju kao da su izašle iz nekog filma o postapokaliptičnom svijetu – i upravo u toj nesavršenosti, u tom propadanju koje rađa novu ljepotu, leži čar ovog mjesta. Ako ikada dođete u Sarajevo, nemojte propustiti priliku da se popnete na Trebević i prošetate kroz ovaj neobični spomenik koji priča priču o slavi, padu i ponovnom rađanju.
