Dva puta godišnje, tačno 22. februara i 22. oktobra, sunčeva svjetlost prolazi kroz 60 metara dugačak hodnik hrama Abu Simbel i obasjava lice statue Ramzesa II. Ostale 363 dana, unutrašnjost hrama ostaje u mraku. Ovo nije slučajnost. Ovo je namjera stara 3.200 godina, i kad smo shvatili preciznost koja stoji iza toga, egipatska istorija nam je postala opsesija.
Sadržaj članka:
- Abu Simbel i sunčev fenomen
- Astronomija faraona
- Hramovi koji hvataju svjetlost
- Mitovi vs stvarnost o egipatskim hramovima
Abu Simbel i sunčev fenomen
Hram Abu Simbel izgrađen je po naredbi Ramzesa II u 13. vijeku p.n.e., uklesan direktno u stijenu. Unutrašnjost je dizajnirana tako da sunčeva svjetlost putuje hodnicima i pada na tri od četiri statue u najdubljem svetištu. Tri statue koje prima sunce predstavljaju Ramzesa II, boga Ra i boga Amona. Četvrta statua, bog Ptah (bog podzemnog svijeta), namjerno ostaje u sjeni. Uvijek.
Datumi nisu slučajni. 22. februar se poklapa sa Ramzesovim rođendanom, a 22. oktobar sa danom njegove krunidbe. Bar prema jednoj od dominantnih teorija. Svećenici su morali poznavati astronomiju do te mjere da su mogli predvidjeti kretanje sunca s preciznošću koja i danas impresionira inženjere.
Kad je čovjek „pokvario” sunce
1960-ih godina, hram Abu Simbel morao je biti premješten zbog gradnje Asuanske brane. UNESCO je organizovao jednu od najambicioznijih spasilačkih akcija u istoriji. Cijeli hram isječen je na blokove i ponovo sastavljen 65 metara više i 200 metara dalje od originalne lokacije. Posao je trajao četiri godine. Ali premještanje je uzrokovalo malu grešku. Sunčev fenomen sada kasni jedan dan, pa se događa 22. umjesto 21. Tri hiljade godina preciznosti, poremećeno u četiri godine modernog inženjeringa.
Astronomija faraona
Abu Simbel nije jedini primjer. Stari Egipćani su gradili čitavu civilizaciju oko zvijezda. Hram u Karnaku, najveći vjerski kompleks ikad izgrađen, poravnat je tako da tokom zimskog solsticija sunce izlazi tačno u osi glavnog hodnika. Ovaj hodnik je dugačak skoro kilometar. Zamislite preciznost potrebnu da se to postigne bez modernih instrumenata.
Egipćani su koristili instrument zvani merhet, jednostavan uređaj od palmovog rebra i komada kamena, koji je služio kao vizir za određivanje položaja zvijezda. Sa njim su mogli odrediti sjever sa zapanjujućom preciznošću. Velika piramida u Gizi, podsjećamo, odstupa od pravog sjevera za samo tri šezdestine stepena. Ako razmišljate o putovanju u Egipat, posjetite Karnak u zoru jer tada se najbolje vidi kako svjetlost putuje hodnikom.
Hramovi koji hvataju svjetlost
Dendera i zodijak na plafonu
Hram boginje Hator u Denderi ima na plafonu jedan od najstarijih poznatih prikaza zodijaka. Originalni reljef Napoleon je odnio u Pariz 1821. godine (danas je u Luvru, a u Denderi stoji kopija). Ovaj zodijak prikazuje konstelacije sa takvom preciznošću da su astronomi na osnovu njega mogli datirati period nastanka na oko 50. godinu p.n.e.
Edfu i tama koja liječi
U hramu u Edfu, posvećenom bogu Horusu, postoje prostorije koje nikad ne primaju sunčevu svjetlost. Prema natpisima na zidovima, te prostorije su služile za pripremu lijekova i mirisa. Stari Egipćani su znali da određene supstance degradiraju na svjetlosti. Farmaceutsko znanje, kodifikovano u arhitekturu, prije 2.300 godina.
Mitovi vs stvarnost o egipatskim hramovima
MIT: Hramovi su bili mjesta gdje su se svi molili.
STVARNOST: Obični ljudi NISU ulazili u hramove. Hram je bio „kuća boga”, i pristup unutrašnjosti imali su samo svećenici. Običan narod molio se ispred ulaza.
MIT: Hramovi su uvijek bili boje pijeska.
STVARNOST: Bili su obojeni jarkim bojama. Crveni stupovi, plavi plafoni sa zlatnim zvijezdama, zeleni reljefi. Ono što danas vidimo je samo kamena osnova nakon što je boja nestala tokom milenijuma.
MIT: Hieroglifi na hramovima su molitveni tekstovi.
STVARNOST: Djelimično. Mnogi natpisi su zapravo politička propaganda, veličanje faraonovih vojnih pobjeda, popisi poreza, pa čak i recepti za parfeme i lijekove.
Faraoni su arhitekturu koristili kao jezik. Svaki kamen, svaki hodnik, svaki ugao je nešto značio. Njihovi hramovi nisu bili samo mjesta obožavanja, bili su astronomske opservatorije, politički manifesti i biblioteke, sve u jednom. A to što su uspjeli da uhvate sunce i natjeraju ga da radi po njihovom rasporedu… pa, to nas i dalje fascinira. Jedna posljednja stvar: svećenici u Karnaku prali su se u svetom jezeru četiri puta dnevno, dva puta noću i dva puta danju. Higijena na nivou koji Evropa neće dostići još dva milenijuma. 🌅
Ovaj članak je rezultat detaljnog istraživanja. Neke priče i legende dio su usmene predaje i nije moguće sa 100% sigurnošću potvrditi njihovu tačnost. Ali upravo to ih čini fascinantnim, zar ne?
P.S. Ramzes II je vladao 66 godina, imao je najmanje 100 djece i doživio je skoro 90 godina. U doba kad je prosječan životni vijek bio oko 35. Tog čovjeka ni sunce nije smjelo da ignoriše.
